|
آخرين اطلاعات مربوط به بيماريهاي طيور در سال 2000 ميلادي
دكتر
حبيب الله صيقلي
تمام
كشورهاي جهان كه به صورت متمركز و گسترده مرغ را براي تامين پروتئين مورد
نياز انسان توليد مي كنند ، خواه ناخواه با بيماري هاي مختلف طيور آشنايي
دارند . برخي از كشورها با مشكلات بيشتري نسبت به كشورهاي ديگر دست به
گريبان هستند ، اما جالب توجه اين است كه بيماري هايي وجود دارند كه در
همه جاي دنيا يافت مي شوند، در حالي كه برخي ديگر در همه جا ديده نمي
شوند و يا اگر ديده شوند ، ناشناخته باقي مانده و موجب مشكلات اصلي مي
شوند .
در سال
2000 مهمترين موضوعي كه در سطح جهاني در بهداشت صنعت مرغداري مطرح شد،
عبارت بود از منع استفاده از آنتي بيوتيكها در خوراك دام . به عنوان يك
نتيجه گيري ، مي بينيم اروپا و آمريكا به سمت منع استفاده از آنتي بيونيك
درماني پيش مي روند .زنگ خطر توسط آدم هايي كه معتقدند مصرف آنتي
بيوتيكها در مرغداري هاي صنعتي به عنوان محرك رشد باعث مقاومت انسان نسبت
به آنها مي شود ، به صدا در آمده است .بطور رسمي رابطه اي بين اين دو
موضوع يافت نشده است . با اين وجود دليل خوبي است بر اين كه بتوانيم
خطرات ناشي از آن را در ارتباط با بهداشت عمومي به حداقل برسانيم .محدود
نمودن مصرف آنتي بيوتيك ،حيوانات را نيز در مقابل درمان آنتي بيوتيكي –
چه اكنون و چه در آينده – بيمه مي نمايد . منع استفاده از آنتي بيوتيك
هايي كه براي تسريع هضم گوارشي بكار برده مي شدند ، اين نتيجه را در پي
داشت كه توجه مرغداران به
biosecurity در كنار مهارت هاي مديريتي معطوف گرديد .تجربيات نشان مي دهد
كه حذف آنتي بيوتيك ها ممكن است اثرات منفي در سلامتي طيور بر جاي گذارد
، زيرا ميكروار گانيزم هايي كه تا به حال تحت فشار آنتي بيوتيك ها بوده
اند با فرصتي كه ناگهان براي آنها بوجود مي آيد ، رو به تزايد گذاشته و
عوارضي را ايجاد مي نمايند .به نظر مي رسد يكي از آن ها
clostridium
enteritis
باشد كه هر از گاهي در مرغداري هاي اروپا بروز مي كند.
Virginiamycin
،spramycin وzincbacitracin از دسته آنتي بيوتيكهايي هستند كه مصرف آنها در كشورهاي
اروپايي منع شده است . اين در حالي است كه هنوز در مورد
Avoparcin شك و ترديد باقي مانده است . كشور آمريكا در اين زمينه سياست
هاي خاص خود را دنبال مي كند كه در اين مقاله به آن اشاره خواهد شد .
اوضاع و شرايط بيماريهاي بومي :
بسياري
از كشورهاي جهان ، غالبا ميزبان انواع و اقسام بيماري ها هستند . مي توان
بيماري هايي را كه به باروري و سود آوري صنعت طيور ضربه مي زند، يك مصيبت
دانست
;
زيرا با قطع كامل توليدات و يا كاهش فرسايشي ميزان رشد و قابليت زيستي و
توليد تخم مرغ و غيره موجب تلفات شديد مي شوند . در واقع بسياري از
مناطقي كه صاحب مرغداري هاي صنعتي هستند ، بيماريهاي عفوني و انگلي به
صورت بومي در آمده است .بيماري كوكسيد يوز در گله هاي نابالغ در تمام
كشورها و مناطق مختلف به صورت يك امر عادي در آمده است . از بيماريهاي
ديگر مي توان سندرم توقف رشد را نام برد كه عامل آن ريو ويروسها ست
(reovirus)و
يا سندرم
Hydropericardium hepatitis با عامل
Adenovirus (كه در بعضي از كشورها از پيشرفت آن پيشگيري به عمل آمده اما
بيماري به دليل جابجايي گله هاي مادر و پرسنل همچنان منتشر مي
گردد.)نيوزلند يكي از مصون ترين كشورهاست كه صنعت مرغداري آن به طور بومي
عاري از بيماري هاي ويروسي مي باشد (به استثناي بيماري مارك ) به دليل
بالا بودن سطح
biosecurity
و برنامه هاي فشرده و دقيق براي ريشه كني بيماريها ،برخي از كشورهاي
صنعتي بيماري هاي ناشي از مايكوپلاسما ها ، گروه
D سالمونلايي (بيماري پلورم و تيفوييد مرغان ) ، بيماري نيوكاسل
و بيماري بسيار مسري آنفولانزا را محدود نموده اند . در بعضي از مناطق
عوامل مختلف بيماري زايي وجود دارند كه باعث خسران زيادي در اين صنعت مي
گردند. عفونت ويروسي بيماري
bursal در اروپاي شرقي ، آسيا و آفريقا به صورت بومي در آمده است ولي
اين بيماري از آمريكا محو شده است . در بسياري از مناطقي كه تخم مرغ و
گوشت بطور متراكم توليد مي شوند ،اشكال مختلف عفونت ويروسي برونشيت
پديدار است كه مسؤل عفونت دستگاه تنفسي در گله هاي گوشتي بوده و باعث
كاهش توليد تخم مرغ و پائين آمدن كيفيت پوسته در مرغ مادر و مرغ هاي تخم
گذار صنعتي مي باشد . بيماري برونشيت اولين بار در سال 1345 در ايران
توسط موسسه رازي گزارش داده شد. در حجم صنعتي ، بيماري ها را با هم مي
آميزند . عوامل عفونت زايي چون بيماري مارك و برونشيت كه از عوامل
بازدارنده سيستم ايمتي مي باشند، زمينه را براي ابتلاي گله به ويروس هاي
تنفسي مثل برونشيت ،نيوكاسل و لارنگو تراكئيت آماده مي سازند.
ميكروارگانيزم هاي حاد فرصت طلبي چون
Ecoli
اغلب باعث پيچيده تر شدن اوضاع مي شوند.
ضربه
اقتصادي وارده مستقيما به يك عامل بيماريزا محدود نمي شود .شيوع خفيف
بيماري آنفولانزا كه در نيوانگلند و ايالت هاي تابع تعاوني ميدـآتلانتيك
آمريكا ديده شده ، به نظر مي رسد از نظر كلينيكي اهميت چنداني نداشته
باشد ، با اين وجود دولت فدرال و مقامات محلي ، پول قابل توجهي در اين
راه صرف كرده و براي ريشه كني بيماري ها كه صادراتي به ارزش 2 هزار
ميليون دلار در سال را دچار بحران مي سازد ، تلاش مي نمايند.
صنعت
مرغداري در مجموع 200 ميليارد در سال را صرف مبارزه با بيماري كوكسيد يوز
مي كند. هزينه هاي واكسيناسيون و درمان با آنتوبيوتيك ها , واكسن ها و
اقدامات مربوط به
biosecurity براي حفظ سلامتي گله ها , ممكن است به 3 هزار ميليون دلار در
سال بالغ گردد.
اهميت
شيوع و ظهور بيماري ها :
بيماري
آنفولانزاي مرغي (نوع
H9
) با بيماريزايي متوسط ,مسئول زيان هاي زياد در پاكستان ,ايران و كشورهاي
معيني در خاورميانه شناخته شده است .أنفولانزاي مرغي با بيماريزايي خفيف
(H7)
, در مناطق دور افتاده در نيوانگلند و ايالت هاي تابع تعاوني ميد
أتلانتيك أمريكا گزارش شده است .رديابي و كشتار جمعي در جهت ريشه كني ,
اين بيماري را به شدت كنترل نموده است. در خلال سه سال گذشته , توانستند
از شيوع أنفولانزاي نوع
H6
با بيماريزايي خفيف كه در گله هاي تخم گذار در كاليفرنيا ظاهر شده بود,
جلوگيري به عمل أورند.
Infectious bursal disease
: بيماري بورسا به تنهايي و يا به همراه با بيماري مارك , به عنوان عامل
ضدعفوني مارك, به عنوان عامل عقوني كه مي تواند از تشكيل و حضور پادتن
جلوگيري كند, در جهان شناخته شده است . بيماري بورسا با ويژگي بيماريزايي
بالا , بومي آسيايي, خاورميانه و اروپاي شرقي است . نبود برنامه هاي صحيح
براي واكسيناسيون جامع و موثر, موجب مي شود كه آن مناطق با ضررهاي شديدي
روبرو گردند . رده هاي مختلفي از عوامل عفوني بورسا(Deaware)
از
A
تا
E
در آمريكا و احتمالا در مكزيكو و آمريكاي مركزي يافت مي شوند . تزريق
واكسن هاي نوع هومولوگ براي محافظت گله ضروري است .
نيوكاسل
: بيماري سريع الانتقال نيوكاسل در مناطق آسيايي , آفريقايي و اروپاي
شرقي وجود دارد . بيماري در يك دوره بشدت شيوع يافته كه احتمالا آن را از
ضعف قدرت واكسيناسيون و جابجايي گله مي دانند كه عوارض كلنيكي مشخصي را
ظاهر مي سازد.
Hydropericardium-hepatitis
syndrome(HHS)
: بيماري
HHS در اوائل سال 1990 از پاكستان سردر آورده و در حال حاضر در
مكزيك ,شيلي ,اكوادور و پرو يافت مي شود . اين بيماري در هندوستان شايع
است و در عراق آن را تشخيص داده اند و نيز مشكوك به وجود آن در هلند
هستند. بيماري با تزريق واكسن هومولوگ غير فعال به گله گوشتي و پولت
جايگزين بين سنين 14 تا 21 روزگي كنترل خواهد شد.
سندرم
Malabsorption : اين عارضه را به گونه ريوويروس ها نسبت مي دهند كه در لهستان
, مصر , آفريقاي جنوبي و آمريكاي مركزي تشخيص داده شده است . عامل
بيماري از طريق گله مادر به نسل بعدي منتقل مي شود كه به سوء جذب و هضم
غذايي حاد در روده منجر مي گردد . خطر انتقال بيماري به صورت تماس مستقيم
در اوايل دوره پرورش به توقف رشد منجر مي گردد (بيماري
stuntng ) اپيدميولوژي و كنترل بيماري هنوز تحت بررسي است , ولي به
نظر مي رسد نابود كردن بيماري در گله هاي مادر با تقويت قدرت ايمني عليه
ريوويروسها , افزايش سطح ايمني حياتي و گندزدايي آشيانه ها , از شدت
بيماري خواهد كاست . تلفات و توقف رشد در سطح بالا در شمال كاليفرنيا و
ايالت مجاور آن گزارش گرديد . به احتمال زياد اين عارضه در اصل ريشه چند
عاملي دارد كه ممكن است عواملي چون ريوويروس ها همراه با آدنو ويروس ها
(كه بازدارنده سيستم ايمني و مسئول آنتريت هموراژيك تلقي شده است ) و
آرنوويروس ها و احتمالا اشرشيا كلي حاد در هم آميخته باشند .
سالم ترين مكان در جهان :
كشور
نيوزلند يكي از سالم ترين كشورها از نظر عفونت هاي ميكروبي در جهان
شناخته شده است
(disease-free)
كه تلفات مرغ ها در آن , تنها به عوارض متابوليكي و استخواني و نكروز
روده ختم مي گردد . كشور برزيل مدعي داشتن بالاترين سطح ايمني حياتي است
و در مبارزه با بيماري هاي بومي از برنامه هاي واكسيناسيون موثري
برخوردار است كه متوسط تلفات موجود در آن , 5 درصد گزارش شده است . كشور
آمريكا و اروپاي غربي , عاري از ويروس حاذ نيوكاسل و آنفلوانزاي حاد مرغي
است و در سيستم صنعتي اكثر عمليات , منجر به زدودن عفونت هاي سالمونلايي
و مايكو پلاسمايي شده كه توان ماندگاري جوجه هاي گوشتي را تا مرز 95 درصد
افزايش داده است .
در جهان
آينده مبارزه با بيماري , بر پايه جداسازي و تعيين صفات اختصاصي و
استفاده از مهندسي ژنتيك به عنوان عوامل جانشين واكسنها به خصوص در
بيماريهاي بورسال , برونشيت عفوني و لارنگوتراكئيت استوار خواهد بود .
اين كار ضرورت استفاده از واكسن هاي با منشاء ويروسي را منتفي مي سازد .
بايستي بيشترين تاكيد بر روي عوامل عفوني بازدارنده سيستم ايمني كه مانع
تشكيل آنتي بادي شده و در نتيجه زمينه را براي ابتلاء به ويروس هاي تنفسي
و عفونت هاي ثانويه در گله توسط باكتري هاي فرصت طلب فراهم مي سازد ,
متمركز گردد.
بازگشت به فهرست بيماري ها
|