در اوایل جولای سال 2005 میلادی گزارشاتی رسمی از مسئولین دولتی چندین کشور مبنی بر شیوع ویروس H5N1 در مرز برخی کشورها به OIE تسلیم گردید . در اواخر ماه جولای روسیه و قزاقستان هر دو ، شیوع آنفلوآنزای طیور را در کشورهای خود گزارش دادند و تائید کردند که عامل بیماری ویروس H5N1 می باشد . در این گزارشات همچنین اشاره ایی به مرگ تعدادی از پرندگان مهاجر بر اثر آلودگی به این ویروس شده است . شیوع این بیماری در هردو کشور را به ارتباط میان پرندگان آبزی وحشی و پرندگان اهلی از طریق منابع آبی مشترک می دانند .

این اولین شیوع ویروس H5N1  در سطح بالا در هردو کشور بود . با بررسی های صورت گرفته ، هر دو کشور قبل از این شیوع ، عاری از این ویروس بودند .

از زمان نخستین گزارشات شیوع این ویروس در طیور موجود در روسیه که دامنه شیوع آن تنها بصورت محدود در سیبری بود ، این ویروس شروع به گسترش بسمت غرب نمود تا حدی که شش ناحیه مجزای دیگر را نیز آلوده کرد .

در قزاقستان چندین روستای مجاور مناطق آبی نخستین مناطقی بودند که شیوع این ویروس را تجربه کردند . این اشاعه در هردو کشور برخی از مزارع بزرگ پرورش طیور و همچنین بسیاری از گله های کوچک را آلوده کرد . در این آلودگی 120.000 قطعه پرنده در روسیه و 9000 نیز در قزاقستان بر اثر بیماری مردند و یا توسط مسئولین منهدم شدند .

در اوایل آگوست سال جاری میلادی کشور Mongolia گزارشی فوری را منتشر کرد مبنی بر مرگ 89 قطعه پرنده مهاجر در دو برکه شمالی آن کشور . پس از تحقیقات بعمل آمده در این کشور نوع A ویروس آنفلوآنزای طیور دلیل این مرگ و میر شناخته شد . زیر رده ویروس در آزمایشات بعمل آمده با قطعیت تشخیص داده نشد و برای همین نمونه های گرفته شده به مراجع آزمایشگاهی WHO ارجاع داده شد . در اوایل ماه آگوست سال جاری همچنین گزارشاتی مبنی بر شیوع ویروس H5N1 در تبت چین منتشر گردید .

در آلودگیهای اخیر کارشناسان مسئول اعلام نمودند که میزان شیوع را بر حسب استانداردهای پیشنهادی FAO و OIE کنترل کرده اند . در اشاعه اخیر هیچ مورد انسانی یافت نشده است .

آلودگیهای روسیه و قزلقستان شواهدی را فراهم کرد مبنی بر اینکه ویروس H5N1 بیشتر از نخستین آلودگی آن در آسیایی جنوب غربی شیوع یافته است . اما این ویروس اکنون از اوایل سال 2003 میلادی شناخته شده تر است . برغم تلاشهای شدید برای کنترل و مهار این ویروس ، چندی پیش FAO اخطارهایی داد مبنی بر گسترش آلودگی در برخی از نقاط ویتنام ، اندونزی و Combodia . نتیجه و پیامد این گسترش ها مرگ و انهدام بیش از 150 میلیون قطعه پرنده بود .

این مرگ و انهدام علاوه بر ضررهای مالی هنگفت سازمانهای کشاورزی بزرگ ، عواقب شدید و نا مناسبی را نیز برای روستائیانی که درآمد ماهیانه و همچنین غذای روزانه آنها از گله های کوچک سنتی بدست می آمد داشت .

موارد ابتلای انسان به این بیماری نیز بیشتر در مناطق روستایی مشاهده شده است .

علل آلودگی انسانها در موارد یافت شده :

ü      ارتباط مستقیم با پرندگان بیمار

ü      ارتباط مستقیم با لاشه های پرندگان کشته شده بوسیله این بیماری

بوده است .

موارد ابتلای انسان به این بیماری تنها در چهار کشور ویتنام ، تایلند ، اندونزی و Combodia مشاهده شده است . همچنین موارد معدودی از انتقال انسان به انسان ثبت شده است . شیوع ویروس H5N1 در ژاپن ، مالزی و جمهوری کره بطور کامل کنترل شد .

لازم بذکر است که برای کنترل این ویروس توافقاتی میان سه سازمان WHO ، FAO و OIE صورت گرفته است .

پرندگان آبزی وحشی بعنوان منابع طبیعی ویروس آنفلوآنزای نوع A شناخته شده اند . پرندگان مهاجر میتوانند فرم ضعیف این ویروس را برای مسافتهای طولانی با خود حمل کنند بدون اینکه علائمی را از خود نشان دهند و یا در تعداد بالایی دچار مرگ و میر شوند .

در این پرندگان همچنین فرم قوی ویروس آنفلوآنزای طیور بندرت جدا شده است . بنابر این نقش این پرندگان در پخش آنفلوآنزای طیور با قدرت بیماری زایی قوی ناشناخته باقی می ماند .

آمار بالای مرگ و میر پرندگان مهاجر بر اثر آنفلوآنزای طیور ، مانند آنچه در اواخر آوریل در دریاچه Qinghai چین روی داد که در آن 6000 قطعه پرنده کشته شدند ، مورد تحقیق و بررسی قرار گرفت و همه کارشناسان نتایج بدست آمده را غیر عادی شمردند . نتایج این تحقیقات در ماه جولای سال اخیر میلادی در اختیار همه قرار گرفت . نتایج نشان میداد که ویروس H5N1 در این مرگ و میر شبیه ویروسهایی است که در جنوب شرقی آسیا در دو سال اخیر گسترش یافته است .

نتایج آزمایشات صورت گرفته بر روی ویروسی که اخیرا در روسیه گسترش پیدا کرده است چندی پیش در سایت اینترنتی OIE منتشر شد . نتایج بدست آمده نشان داده بود که ویروسی که اخیرا در روسیه جدا شده است شباهت واضحی به ویروسی که در Qinghai جدا شده بود دارد .

کنترل کامل رشد ویروس H5N1 در طیور و مقایسه سریع آن با نتایج قبلی یک فعالیت ضروری می باشد برای ارزیابی میزان ریسک آلودگی این ویروس در جهان .

مشکلات پدید آمده برای سلامت انسان :

علت شیوع اخیر آنفلوآنزای طیور در روسیه و قزاقستان ، ویروسی می باشد که به دفعات توانایی های خود را در کشورهایی مانند هنگ کنگ ( سالهای 1997 و 2003 ) و کشورهای دیگر آسیای جنوب شرقی ( سال 2004 ) نشان داده است . ویروسی که سبب آلودگی انسان شده است ، قدرت کشندگی بالایی دارد . بایستی این نکته را قبول کرد که در آلودگیهای اخیر نیز امکان آلودگی انسان وجود دارد .

تجربیات گذشته در آسیای جنوب شرقی نشان میدهد که این ویروس براحتی به انسان منتقل نمی شود و موارد ابتلای انسان به این ویروس بندرت اتفاق می افتد . اکثریت موارد ابتلای انسان به این بیماری در مناطق روستایی اتفاق افتاده است . همچنین تاکنون هیچ موردی مبنی بر آلودگی بر اثر مصرف گوشت و یا تخم مرغ پخته شده اثبات نشده است .

فاکتورهای مربوط به تراکم طیور و همچنین سیستم پرورش که در کشورهای مختلف متفاوت بنظر میرسند ، ممکن است بر روی امکان بروز این بیماری در انسان موثر باشد . در خلال شیوع آنفلوآنزای ( High Pathogenic ) طیور در سال 2003 میلادی در هلند ،  بیش از هشتاد مورد ابتلا در کارگران مرغداریها ، قصابها و بستگان نزدیکشان دیده شد و در نهایت نیز یک دامپزشک مرد . پس از تحقیقات و انجام آزمایشات لازم ، مشخص گردید که ویروس H7N7 عامل این بیماری بوده است . این جریان که سبب نابودی و انهدام  حدود 30 میلیون قطعه انواع طیور شد ، جای تردیدی باقی نگذاشت که کشورهایی که بتازگی آلوده شده اند به پیشنهادهای احتیاط آمیز FAO و WHO و OIE  توجه کامل داشته باشند و این پیشنهادها را سرلوحه کار خود قرار دهند . این پیشنهادها زمانی میتوانند بیشتر مورد استفاده قرار بگیرند که ، برخی از کشورها تعهداتی را در زمینه کنترل میزان آلودگی مزارع به سازمانهای بین المللی می دهند .

برآورد ریسک Pandemic :

با توجه به تحقیقات بعمل آمده و همچنین تجربیات گذشته میتوان به این نتیجه رسید که نمی توان مانع از اشاعه ویروس H5N1 در بیشتر کشورها شد . WHO پیشنهاد میدهد که نظارتها بر میزان مرگ و میر پرندگان مهاجر بیشتر شود و هرچه سریعتر نیز ، سد نفوذی را بر اساس استانداردهای FAO و OIE پیدا کرده و به اجرا در آورد . در سالهای اخیر همچنین ، مواردی از افراد با بیماریهای تنفسی شناسایی شده اند که سابقه تماس با پرندگان بیمار را داشته اند .

بررسی نمونه های کلینیکی و همچنین ویروسهای بدست آمده از انسانها و طیور و ارجاع این نمونه ها به مراجع تحت حمایت FAO ، WHO و OIE این امکان را فراهم می آورد که پروژه های تحقیقاتی در مورد خطرات این بیماری برای انسانها بخوبی پیشرفت نموده و ساخت واکسنی موثر در برابر این بیماری ، مسیر خود را با سرعت طی کند .

گسترش جغرافیایی این ویروس موجب برخی نگرانیها در مورد در معرض قرار گرفتن انسان شده است . هر فردی که به افراد مبتلا به این ویروس اضافه میشود ، میتواند فرصت جدیدی برای ویروس باشد ، در جهت بهبود بخشی روش انتقال خود از طریق جهشهای پی در پی . ویروس H5N1 که بسرعت به انسان منتقل می گردد ، میتواند نشانه ایی از جهش ویروسها در طی سالهای اخیر باشد .

منابع :

1. Food And Agriculture Organization Of The United Nations ( FAO ) .
2. World Health Organization ( WHO ) .
3. World Organisation for Animal Health ( OIE ) .

تهیه ، تنظیم و ترجمه :

علیرضا گائینی . دانشجوی رشته دکترای دامپزشکی . دانشگاه آزاد اسلامی . واحد گرمسار .

شهریور ماه یکهزارو سیصد و هشتاد و چهار خورشیدی .

آنان که آفتاب را به زندگی دیگران ارزانی می دارند ، خود نیز از آن بی بهره نخواهند ماند .