نام مقاله :

روشهای بکارگیری واکسن در گله های طیور ( بخش دوم ) .

تهیه ، تنظیم و ترجمه :

علیرضا گائینی ، دانشجوی رشته دکترای دامپزشکی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار .

تلفن تماس :

توضیح :

در مقاله قبلی ، به بررسی برخی از روشهای واکسیناسیون گروهی در گله های پرورشی طیور پرداخیتم . آنچه که در این مقاله پیش روی شماست ، معرفی سایر روشهای واکسیناسیون میباشد .

معرفی :

بکارگیری روشهای نامناسب واکسیناسیون ، معمول ترین دلیل شکست این عملیات در مزارع پرورش طیور صنعتی میباشد . توجه داشته باشید که نتیجه ی برنامه ریزی مناسب و توجه به جزئیات ، مدیریت بهتر ، کنترل موثر بیماریها و در نتیجه راندمان اقتصادی بهتر خواهد بود . متن حاضر ، نگاهی کلی به اصول واکسیناسیون طیور صنعتی میباشد .

استفاده از دستگاههای اسپری فشار بالا :

این دستگاهها متشکل از بخشهایی چون اطاق فشار ، نیزه و در نهایت ، دهانه میباشند . فشار دستگاه از یک سو و دهانه آن از سوی دیگر ، اندازه ذرات تولیدی را مشخص می سازند . بطور کلی ، این دسته از تجهیزات ، ذراتی با اندازه ایی بین 50 تا 1000 نانومتر را تولید می کنند . ذرات تولیدی توسط این دستگاهها ، نهایتا تا پنجاه سانتی متری دهانه دستگاه منتشر میشوند . نکته اخیر ، از مشکلاتی است که در حین کار با این قبیل دستگاهها ، بصورت عملی با آن روبرو خواهیم بود .

بنابراین ، به منظور انجام واکسیناسیون مناسب تمامی پرندگان ، بایستی دهانه دستگاه را تا پنجاه سانتی متری گروههای مختلف پرندگان آورده و واکسیناسیون را انجام دهیم . ذرات تولید شده به طرق مختلفی توسط پرنده دریافت میشوند . در واقع ، ذرات تولیدی کوچک ، مناسب با سیستم تنفسی پرنده میباشند و سایر ذرات از طریق حفره دهانی و یا چشم پرنده دریافت می شوند .

در این دستگاهها از مقادیر بسیار زیادی ، آب استفاده میگردد . دلیل آن نیز تلاش در جهت پوشش تمامی پرندگان میباشد . بعنوان مثال ، برای هر دسته از پرندگان ، بین 15 تا 30 لیتر آب مصرف میشود .

استفاده از دستگاههای قابل کنترل قطره ساز :

بطور کلی ، تکنولوژی اسپری ، جهت استفاده در مصارف باغبانی و همچنین کنترل حشرات ، توسعه یافته است ولیکن از این تکنولوژی میتوان بصورت مستقیم نیز ، به منظور واکسیناسیون طیور استفاده نمود . این قبیل تجهیزات ، برای تولید گروهی از ذرات کوچک با اندازه از پیش تعیین شده مناسب میباشند .

اسپری تولیدی از طریق سانتریفیوژ آب و سپس برخورد آب به یک صفحه در حال چرخش بوجود می آید . واکسنی که بصورت اسپری درآمده است ، از طریق هواکش به پرندگان تحویل میگردد . از مزایای این نوع تجهیزات ، تولید ذراتی با اندازه 80 تا 100 میکرومتر میباشد که سبب استنشاق ذرات توسط پرنده و تاثیر آن در بخشهای فوقانی مجاری تنفسی میشود .

این دسته از تجهیزات ، واکسن را در فضایی به عرض یک و طول سه متر ، منتشر میسازد و بنابراین ، کاربر را قادر میسازد که واکسن را به تمامی پرندگان موجود در سالن برساند . از سوی دیگر ، استفاده از این روش نیازمند حجم آب اندکی بوده و این نکته بدان معناست که بیش از سی هزار پرنده را میتوان تنها با 900 میلی لیتر آب واکسینه نمود . این نکته را بار دیگر متذکر می شویم که آب مورد استفاده بایستی خنک ، تازه و تمییز بوده و فاقد هرگونه آلودگی باشد .

بهرحال ، پیشنهاد میشود که با شرکت تولیدی دستگاه خریداری شده تماس گرفته و اطلاعاتی را در مورد بکارگیری اسپری برای واکسن های مختلف ، اخذ نمائید . اطمینان از دریافت واکسن توسط تمامی پرندگان ، از نکات مهم در واکسیناسیون توسط این دسته از تجهیزات است . خاموش نمودن سیستمهای تهویه در حین انجام عملیات واکسیناسیون ، حرکت هوا در گله را به حداقل رسانیده و از اتلاف بیهوده واکسن ، جلوگیری می کند .

کاهش شدت نور ، در جهت کاهش حرکات پرندگان ، ضروری به نظر میرسد . با استفاده از دو روش یادشده میتوان امیدوار بود که واکسن مورد استفاده ، بصورت مناسب به تمامی پرندگان می رسد . از سوی دیگر ، ارزیابی مناسب و صحیح میزان دریافت واکسن توسط پرندگان ، بطور حتم مفید واقع خواهد شد .

استفاده از قطره چشمی :

روش فوق به احتمال بسیار بالا ، از بهترین و موثرترین روشهای ارائه واکسنهای ویروسی زنده تنفسی به پرندگان میباشد . در این روش ، هر پرنده بطور اختصاصی یک دوز کامل از واکسن را دریافت میکند . پروسه واکسیناسیون ، ایمنی همورال و محلی را بدلیل حضور Harderier Gland در پشت پلک سوم چشم پرنده ، فعال میسازد .

مواد رقیق کننده قطره های چشمی ، در دسترس استفاده کنندگان این دسته از واکسنها میباشد . استفاده از این رقیق کننده ها در مواردی در جهت تسهیل انجام عملیات و در مواردی نیز بدلیل رنگ موجود در آنها ( جهت بررسی کیفیت عملیات صورت گرفته ) استفاده میشوند . رنگ موجود در این واکسنها ، اندکی پس از واکسیناسیون ، در Nores پرندگانی که واکسن را بخوبی دریافت کرده اند ، قابل مشاهده میباشد .

توجه داشته باشید که در حین انجام عملیات و پس از چکاندن قطره در داخل چشم پرنده ، حرکات شدید صورت ، سبب خارج شدن واکسن از چشم پرنده نگردد . هر پرنده نیز بایستی تا زمان پلک زدن ، نگه داشته شود . در انجام این عملیات ، نبایستی عجله نمود زیرا با اینکار از تاثیرات یک واکسیناسیون مناسب بی بهره خواهید ماند .

استفاده از روش سوراخ کردن ( زیرجلدی ) :

در این روش ، واکسن در پوست نازک پرنده تزریق میشود . روش فوق ، بصورت اختصاصی برای واکسیناسیون آبله پرندگان بکار برده میشود . اگرچه واکسن Encephalomyelitis پرندگان نیز بطور معمول ، با واکسن آبله ترکیب میشود .

برای انجام این نوع واکسیناسیون ، عموما از پوست بال ( Wng Web ) استفاده میشود . از طریق سوراخ کردن پوست ران و همچنین پاها نیز میتوان این نوع واکسیناسیون را انجام داد . توجه داشته باشید که از تماس واکسن با دهان و چشم پرنده ، جلوگیری نمائید . این نکته از اهمیت ویژه ایی برخوردار است زیرا در صورت عدم توجه به آن ، ضایعاتی در چشمها و دهان ایجاد خواهند شد .

در هنگام انجام این نوع واکسیناسیون ، با مشکلات مختلفی مواجه خواهید شد . اگر واکسن در پوست بال ، درست در مکانی که پرنده در هنگام خواب سر خود را آنجا قرار میدهد ، تزریق گردد ، متعاقبا ضایعاتی در سر پرنده ایجاد خواهد شد . ضایعات در این ارگانها ، در مواردی آنچنان شدید است که بر روی تغذیه پرنده ، تاثیرگذار میباشند .

از سوی دیگر ، تمامی ویال ها و همچنین وسایل استفاده شده در حین واکسیناسیون ، بایستی به دقت از محیط فارم جمع آوری گردند . احتمال میرود که پرندگان به این وسایل نوک زده و ضایعات دهانی یاد شده ، در آنها بروز نماید .

استفاده از روش تزریقی :

تزریق زیرجلدی یا داخل عضلانی ، معمول ترین روش جهت واکسیناسیون با واکسنهای حاوی روغن یا هیدروکسید آلومینیوم و همچنین برخی واکسنهای زنده ، میباشد . بطور معمول واکسنها را میتوان در ویالهای 500 تا 1000 دوزی تهیه نمود . این درحالیست که با استفاده از انواع واکسنهای اتوماتیک ، توانایی واکسینه نمودن تعداد بالایی از پرندگان را خواهیم داشت .

بطور معمول ، سینه ، پاها یا پائین گردن جهت تزریق استفاده میشوند . دقت در نحوه صحیح ورود سوزن به بدن از اهمیت ویژه ایی برخوردار بوده و در واقع ، حیاتی میباشد . در صورت عدم ورود مناسب سوزن به بدن ، ممکن است شاهد ایجاد حالت گرانولوما بوده و متعاقب آن ، با توجه به محل تزریق ، فلجی یا تورم سر را مشاهده نمائید .

از سوی دیگر ، دقت در گرفتن پرنده برای انجام عملیات واکسیناسیون نیز نقش مهمی را ایفا میکند . در واقع ، در صورت اهمال در انجام صحیح عملیات فوق ، ممکن است شاهد فلجی طیور پرورشی باشید . به منظور پیشگیری از پخش آلودگیهای ویروسی و باکتریایی ، پس از واکسیناسیون 200 پرنده ، سوزن دستگاه تزریق را بایستی تعویض نمائید.

در حال حاضر ، ضمیمه هایی برای سرنگهای اتوماتیک ساخته شده اند که سوزن را بین هر واکسیناسیون بصورت اتوماتیک ضدعفونی نموده و کمک شایانی را در جهت کاهش خطر آلودگی پرندگان خواهد کرد .

از سوی دیگر ، از سیستم تزریق فاقد سرنگ نیز میتوان استفاده نمود . این سیستم در حال حاضر تنها برای برخی از واکسنها قابل استفاه بوده و به طرز چشمگیری ، احتمال بروز عوارض مرتبط با سوزن را در پرنده کاهش میدهد .

استفاده از روش داخل جنینی :

در این پروسه ، واکسن با استفاده از دستگاهی خاص و از طریق اتاقک هوایی در سن 17.5 تا 19 روزگی دروه انکوباسیون تخم مرغهای واجد نطفه ، وارد تخم مرغ میشود . موثر بودن این نوع سیستم واکسیناسیون در بیماریهایی چون مارک به اثبات رسیده است . از سوی دیگر ، واکسنهایی نیز جهت استفاده با این سیستم بر علیه بیماری بورس عفونی پرندگان ، ساخته شده است .

تلاش در جهت تهیه واکسنهایی از این دست ، به سرعت در حال پیشرفت است و پیش بینی میشود که در آینده ، واکسنهای بیشتری برای استفاده در این سیستم ساخته شوند .

منبع :

Vaccine Administration to poultry flocks . Merial Avian Business Unit , USA .

توجه :

منتشر شده در شماره 51 هفته نامه خوشه .